We hebben iedereen nodig

Jaren geleden verbleven wij in de naaldbossen van de Landes die nu zijn afgebrand. Ik herinner me strakke dennen op een rij: weinig variatie, weinig leven. Nu begrijp ik waarom — ooit was het heidegrond en moerasgebied, maar voor de houtkap kwamen er snelgroeiende dennen in de plaats. 

Productiebossen: ik herken ze ondertussen. Na tien jaar in de Oostkantons, waar meer dan de helft van de bossen productiebos is, zie ik nu beter welk gebied meer economische dan ecologische waarde heeft. Hoe meer ik me erin verdiepte, hoe meer het besef doordrong dat de bossen waarin Boef en ik toen wandelden eerder 'industriezones' zijn dan natuurgebieden. 

Het is kwetsbare grond, en de weerextremen laten ons dat zien. Toen de fijnsparren in de Eifel ten prooi vielen aan de letterzetter werd het leger ingezet om de bomen te behandelen en ontschorsen. 

Het bos waarin wij nu een huis vonden, ligt in de oostelijke Pyreneeën. Het is geen productiebos, maar wel opvallend jong. Op oude kaarten ontdekte ik dat de hele ruime regio honderd jaar geleden nog landbouwgebied was. Logisch, de grond in de Vallespir is supervruchtbaar. Waarom werd dit gebied herbebost? 

• 

• 

Dit is mijn bloemenhelling: in mei en nu. Je herkent de stalletjes op de achtergrond. Na zeven weken van om en bij 30 graden (10 graden hoger dan anders) schiet er niets meer over. Het heeft al wekenlang niet meer geregend.

Wel, omdat het een kleine eeuw geleden flink foutliep. Sinds de middeleeuwen werden er in de Vallespir en Noord-Catalonië op grote schaal bomen gerooid — voor de ijzerindustrie en de landbouw. Wetenschappers waarschuwden: met nog maar vijf procent bos (de helft van Vlaanderen vandaag) werd het gebied fragiel. 

Niemand luisterde, tot de aiguat. Op de kale hellingen werd het regenwater nauwelijks afgeremd. De stortregens sleepten een vernietigende massa steen, aarde en slib naar de valleien. Huizen, bruggen en spoorlijnen werden meegesleurd. Dorpen werden verwoest. Met een tol van 350 mensenlevens is het een van de meest dodelijke overstromingen uit de Europese geschiedenis. Nog altijd spreken mensen hier eerder over de aiguat dan over de wereldoorlog op datzelfde moment. Parijs besliste om de boeren versneld te onteigenen en bossen aan te planten. 

Pas als het te laat is, grijpen we in. 

Waarom loopt het deze zomer zo fout? Door het extreme weer, en omdat we er niet in slagen te breken met het louter economisch denken. Mensen drinken minder wijn, dus we rooien de wijngaarden en planten iets dat wel opbrengt. Maar wijngaarden zijn vuurbuffers. We investeren tonnen in intensieve landbouw en onderschatten de waarde van pastoralisme, waarbij kuddes gebieden al grazend open houden en zo het vuurrisico beperken. Economie is essentieel, maar we vergeten de kost van de rampen te verrekenen. We zien landschappen in de eerste plaats als productiemiddelen. 

On ne fait pas le retour d’expérience en plein milieu de la bataille, zei Macron. Maar we moeten net wél lessen trekken in het heetst van deze strijd, want die zal niet stoppen tot wij slimmer kopen, kiezen en gaan leven. Want hetzelfde gebeurt telkens opnieuw: we bewerken de aarde, we houden geen maat, het loopt fout, we betalen een te hoge prijs. 

Niets nieuws onder de zon.

Alleen schijnt ze vandaag te fel om dezelfde fouten te blijven maken. 

PS: Kijk naar de documentaire De DNA Revolutie op vrtmax. Technologie kan een belangrijke schakel in de oplossing zijn, tenminste: als we welzijn en leefbaarheid eindelijk eens écht in evenwicht brengen met winst en economie. 

Dat kader is essentieel in beleid, en te veel van onze tijd en mentale energie gaat verloren aan ons kwaad te maken: ontkenners op activisten, en vice versa. Terwijl we ons verliezen in kampen en met gekamp missen we de kans om een beter beleid te eisen. Het is niet of-of: het is nu-en. We hebben iedereen nodig. Deel inzichten, geen oordelen. 

Over het leven in het bos, en het uitgebreide verhaal van de aiguat, schreef ik in ‘Boef. Terug naar de natuur’. Nu bij Standaard Boekhandel als paperback. Het e-boek vind je via onze uitgeverij https://www.pottwalpublishers.be.